على صدرايى خويى
مقدمه 12
ميراث مشترك ايران و هند ( فارسى )
هفتاد چاپخانه وجود داشته كه معروفترين آنها عبارتند از : دائرة المعارف النظامية ؛ اختر دكن ؛ كنز العلوم ؛ احمدى ؛ عثمان پريس ؛ شمس المطابع ؛ اعجاز محمدى . بمبئى : بمبئى دومين شهر هند از نظر سياسى ، اجتماعى و فرهنگى مىباشد . در اين شهر در قديم حدود هفتاد چاپخانه وجود داشته كه يكى از معروفترين آنها چاپخانه ميرزا محمد ملك الكُتّاب شيرازى است كه بيشتر آثار علماى شيعه اعم از فارسى و عربى را منتشر مى كرده است . وى خود عالمى پژوهشگر بوده و تاليفاتى نيز داشته است . ديگر چاپخانههاى معروف بمبئى عبارتند بودند از : حيدرى ؛ گلزارى حسينى ؛ محمدى ؛ مظفرى ؛ نُخبة الاخبار ؛ فتح الكريم ؛ مصطفايى ؛ صفدرى ؛ علوى ؛ ترقى . كانپور : كانپور از جمله شهرهاى فرهنگى هند است و كتابهاى بسيارى در آن شهر منتشر شده است . معروفترين چاپخانه آن شهر در قديم عبارت بودند از : منشى نولكشور بوده سپس : نظامى ؛ قيومى ؛ مجيدى ؛ احمدى ؛ محمدى ؛ مصطفايى . به جز شهرهايى كه نام برده شد ، حدود شصت شهر ديگر در شبه قاره نيز در قديم اقدام به چاپ كتاب مىكردهاند البته نسبتاً محدود . ضمناً چاپخانههايى كه نام آنها ذكر شد اغلب كتابهاى اسلامى اعم از عامه و شيعه و يا فارسى ، عربى و يا اردو چاپ و منتشر مىنمودند . گنجينه كتابهاى چاپى شبه قاره در اين نوشتار ما برآنيم كه فهرستى از كتابهاى چاپى فارسى و عربى شبه قاره - / كه به صورت چاپ چوبى ، سنگى يا سربى ، از حدود سال 1200 هجرى قمرى - / كه در گنجينه ذخاير اين كتابخانه بزرگ موجود مىباشد ، به تدريج در 24 جلد منتشر سازيم . مدّتى بود كه در صدد فهرست كردن كتابهاى اين مجموعه بوديم بخصوص كه بسيارى از آنها به علت فرسايش زياد ، استفاده از نسخه موجب آسيب پذيرى آن مىشود و نياز به تصوير بردارى و ديجيتال سازى دارند . به هر حال اينك بر آن شديم كه فهرست نويسى و معرفى اين گنجينه را آغاز و ادامه دهيم ، به اميد روزى كه شاهد فرجام اين برنامهء بزرگ باشيم . هر جلد از اين فهرست به معرفى پانصد جلد چاپ قديم هند مىپردازد و به نظر مىآيد كه مجموع مجلدات اين فهرست از 24 جلد فراتر گردد .